Ăn chay hiện nay được phổ biến rộng rãi ở Việt Nam, việc ăn chay không chỉ vì tín ngưỡng với tôn giáo mà còn rất tốt cho sức khỏe. Ngoài ra lợi ích ăn chay còn giúp tinh thần thư thái, vui vẻ hơn trong cuộc sống.

Ăn chay là gì?

ăn chay là gì

Ăn chay là ăn những thực phẩm từ thực vật (rau xanh, hoa quả, các loại đậu,…), không ăn các thực phẩm trải qua quá trình giết mổ (thịt gia súc, thịt gia cầm và các loại thủy hải sản). Ngoài ra một số chế độ ăn chay nghiêm ngặt không cho phép dùng các sản phẩm có nguồn gốc từ trứng, mật ong và sữa.

Ăn chay trường và ăn chay kỳ là gì?

Ăn chay trường là gì?

ăn chay trường

Ăn chay trường, còn được gọi là trường trai, là ăn những thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật mỗi ngày. Quá trình ăn chay trường kéo dài từ năm này qua năm khác cho đến cuối đời. Việc ăn chay trường không được gián đoạn bất cứ ngày nào. Ăn chay trường không chỉ dành cho những người theo tôn giáo như Phật Giáo, Kitô Giáo, Ấn Độ Giáo mà còn dành cho bất cứ ai không thích ăn thịt, hoặc vì lý do sức khỏe.

Ăn chay kỳ là gì?

ăn chay kỳ

Ăn chay kỳ là ăn thức ăn từ thực vật vào những ngày cố định trong tháng, những tháng cố định trong năm. Phụ thuộc vào điều kiện của từng người mà lựa chọn kỳ chay thích hợp với mình, hoặc ăn chay theo những ngày mà mình tự đặt ra. Ăn chay kỳ thường được những Phật tử tu tại gia áp dụng.

Những kỳ hạn thông dụng khi ăn chay kỳ:

  • Nhị trai: là ăn chay 2 ngày trong tháng vào ngày mùng 1 và ngày rằm hàng tháng.
  • Tứ trai: là ăn chay 4 ngày trong tháng vào ngày mùng 1, 8, 15, 23 hoặc ngày mùng 1, 14, 15, 30 âm lịch hàng tháng.
  • Lục trai: là ăn chay 6 ngày trong tháng vào ngày mùng 8, 14, 15, 23, 29, 30. Nếu tháng thiếu sẽ ăn vào ngày mùng 8, 14, 15, 23, 28, 29 âm lịch hàng tháng.
  • Thập trai: là ăn chay 10 ngày trong tháng vào ngày mùng 1, 8, 14, 15, 18, 23, 24, 28, 29, 30. Nếu tháng thiếu sẽ ăn vào ngày mùng 1, 8, 14, 15, 18, 23, 24, 27, 28, 29 âm lịch hàng tháng.
  • Nhứt ngoại trai: là ăn chay 3 tháng trong năm ăn tất cả các ngày trong tháng vào tháng giêng, tháng 7 và tháng 10 hàng năm.
  • Tam ngoạt trai: là ăn chay trong 3 tháng vào tháng 1, tháng 5, tháng 9 hàng năm.

Ăn chay có tốt không?

ăn chay có tốt không

Ăn chay thật chất rất tốt cho sức khỏe, nếu như ăn đúng phương pháp và hiểu rõ thành phần dinh dưỡng có trong thực vật (đạm, vitamin, protein, sắt, kẽm, axit béo, iốt,…) để cung cấp đầy đủ chất cho cơ thể theo từng điều kiện cụ thể.

Ăn chay giúp giảm cân (giảm mỡ bụng)

Trong thành phần của hầu hết các loại thực vật đều chứa rất ít hàm lượng Carbohydrate. Nguyên nhân gây ra việc tăng cân chủ yếu là lượng Carbohydrate dư thừa trong cơ thể chuyển hóa thành chất béo.

Ngoài ra bạn phải hạn chế ăn đường và sử dụng ít và cân bằng các loại thực phẩm có hàm lượng Carbohydrate cao như: các loại hạt, gạo trắng, khoai mì. Đồng thời bạn cần bổ sung các thực vật chứa Canxi, Sắt, Omega-3, Vitamin D cho cơ thể.

Ngăn ngừa bệnh ung thư, bệnh mãn tính

ăn chay ngăn ngừa bệnh ung thư và bệnh mãn tính

Ngoài ra ăn chay còn giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh ung thư, béo phì và các bệnh mãn tính. Đó là nhờ trong thành phần của thực vật có chứa sắt (Fe), protein, insulin, đạm, enzyme có lợi, chất xơ, các loại vitamin,…

Xem thêm: Nấm mối đen giúp hỗ trợ điều trị bệnh thiếu máu, tiểu đường. Ngăn ngừa bệnh tim mạch, ung thư vú và ung thư tuyến tuyền liệt.

Khi nào không nên ăn chay

khi nào không nên ăn chay

Ăn chay có rất nhiều phương pháp và chế độ ăn khác nhau, không phải ai cũng phù hợp. Nhất là những đối tượng sau đây không nên ăn chay và cần sự tư vấn kỹ lưỡng của bác sĩ:

  • Những người dưới 18 tuổi: ở lứa tuổi trẻ em và em bé là giai đoạn phát triển thể chất nên rất cần các thành phần dinh dưỡng như các loại Vitamin, Canxi, các loại Khoáng chất, Vi chất để phát triển toàn diện. Trong các loại thực phẩm của thực vật vẫn có nhưng hàm lượng dinh dưỡng trên, nhưng không cao như các thực phẩm có nguồn gốc từ động vật.
  • Phụ nữ trong thời kỳ mang thai: trong giai đoạn mang thai người phụ nữ cần các loại dưỡng chất Vitamin B12, Sắt, Canxi,… các loại vi chất này có nhiều trong thực phẩm của động vật. Khi mang thai chỉ nên ăn chay bán phần, và theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Người bị bệnh viêm loét dạ dày: khi ăn những thực vật như yến mạch, lúa mạch, lúa mì sẽ chứa nhiều Gluten, chất này gây hại cho những người đang mang bệnh loét dạ dày. Gluten làm cho cơ thể không hấp thụ được dinh dưỡng khi ăn chay, làm cho người bệnh thiếu dinh dưỡng trầm trọng.

Ăn chay là ăn những gì?

Khi ăn chay mọi người thường tìm hiểu không nên ăn gì, được ăn gì và ăn sao cho đủ chất. Ở phần này sẽ giới thiệu đến các bạn thành phần dinh dưỡng có trong các loại thực vật và các chế độ ăn chay.

Ăn chay có những chế độ ăn nào?

Thuần về ăn chay thì chỉ ăn được thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật và không ăn các thức ăn có nguồn gốc trứng, sữa và mật ong. Nhưng vẫn có những chế độ ăn chay khác dùng cho những người khi áp dụng thuần chay bị suy nhược cơ thể, phụ nữ trong thời kỳ mang thai hoặc đang mang bệnh lý.

Ăn chay theo Phật Giáo Đại Thừa: không ăn những thực phẩm có nguồn gốc từ động vật và các loại thực vật có mùi thơm thuộc họ với hành, tỏi, hẹ, kiệu và nén. Nhiều người hỏi ăn chay có ăn hành tím được không? Nếu bạn theo Phật Giáo Đại Thừa thì không được và ngược lại.

Chế độ ăn chay có trứng: có thể được ăn trứng nhưng không được ăn các thực phẩm có nguồn gốc từ sữa. Cũng có những người hỏi ăn chay có được ăn trứng gà hay các loại trứng khác hay không? Thuần về ăn chay thì không được sử dụng, nhưng những người đang trong quá trình ăn chay mà bị bệnh còi xương, loãng xương và hạ canxi thì dùng được nhưng không ăn kèm các thực phẩm từ sửa. Vì trong trứng có một lượng lớn Vitamin D giúp điều trị bệnh.

Chế độ ăn chay có sữa: có thể dùng sữa nhưng không được ăn trứng. Vậy ăn chay có uống sữa bò hay dùng các sản phẩm từ sữa được không? Thuần về ăn chay là không được, nhưng các nhà khoa học đã chứng minh là sữa hỗ trợ điều trị bệnh béo phì hiệu quả.

Ăn chay có sữa và trứng: có thể ăn những thực phẩm từ sữa, trứng và mật ong. Thuần về ăn chay là không được, chỉ áp dụng cho người tu tại gia không chuyên về việc tu hành hoặc những người đang bị suy nhược cơ thể.

Ăn chay sống hay còn gọi là ăn chay tươi với tên tiếng anh là Raw Foodism: ăn các loại thực vật là các loại trái cây tươi và chưa được nấu chín. Hoặc rau củ quả có thể được nấu chín ở một mức độ nhất định.

Ăn chay theo Kì na giáo: là ăn những thực phẩm từ sữa, nhưng không ăn những thực phẩm được làm từ trứng, mật ong, các loại củ và rễ cây.

Ăn chay không gây hại đến cây trồng: là ăn những thực phẩm từ thực vật trái cây, hạt và các loại thực vật khác khi thu hoạch không làm tổn hại đến cây trồng.

Ăn chay theo phương pháp và chế độ thực dưỡng: là ăn thực phẩm thuộc nhóm ngũ cốc nguyên cám và đậu. Hoặc theo phương pháp Ohsawa, sẽ được giới thiệu riêng ở phần dưới.

Thành phần dinh dưỡng trong thực vật cho người ăn chay

thánh phần dinh dưỡng trong thực vật cho người ăn chay

Trong thực vật cung cấp đầy đủ 9 loại dưỡng chất cho người ăn chay, ở nhiều chế độ ăn khác nhau. Giúp người ăn chay bổ sung dưỡng chất đầy đủ cho cơ thể.

1. Các loại thực vật giàu Protein

Hàm lượng Protein có nhiều trong các loại thực vật thuộc họ đậu (đậu hà lan, đậu lăng, đậu nành,…) và hạt (hạt hạnh, hạt hồ trăn, hạt điều,…). Một ngày cần nạp tối thiểu 50g Protein cho cơ thể, nếu bị thiếu cơ thể sẽ thấy uể oải, mệt mỏi, cơ thể không có sức sống.

2. Thực vật chứa nhiều Canxi

Để bổ sung Canxi cho cơ thể thì ăn các loại thực vật như bông cải xanh, các loại tảo và rong biển, các loại ngũ cốc. Cơ thể cần 1-1,2ml cho một ngày hoạt động, nếu thiếu sẽ gây còi xương, loãng xương.

3. Nhóm thực vật chứa Sắt

Sắt sẽ có trong các loại thực vật thuộc nhóm hạt (hạt điều, hạt sen, hạnh nhân), đậu (đậu đỏ, đậu hà lan), ngũ cốc nguyên cám, rau có lá màu xanh thẫm (rau bina, bông cải xanh), đậu phụ, nấm mối đen,… Nếu thiếu Sắt sẽ làm cho cơ thể mệt mỏi, đau đầu, da tái, giảm khả năng tập trung, giảm miễn dịch,…

4. Nhóm Axit béo Omega-3

Hạt óc chó, hạt lanh, bơ, dầu mè, dầu hạt cải, dầu olive, dầu lạc là những thực phẩm có chứa Axit béo Omega-3. Giúp cơ thể hấp thụ tốt các Vitamin A, D, E, K và hỗ trợ tốt cho hệ tim mạch.

5. Thực vật bổ sung Kẽm

Kẽm là một vi chất đóng vai trò quan trọng cho việc chuyển hóa của cơ thể và hoạt động của hệ miễn dịch. Thiếu vi chất này sẽ gây suy giảm hệ miễn dịch, dễ bị bệnh cúm, ảnh hưởng đến thị lực. Kẽm có nhiều trong thực vật họ đậu, nấm, hạt, gạo lức, ngũ cốc nguyên cám.

6. Các loại thực vật chứa Vitamin B12

Vitamin B12 có trong các thực vật dùng trong thuần ăn chay là sữa đậu nành, sữa dừa, sữa hạnh nhân, các loại ngũ cốc và nấm. Thiếu Vitamin B12 sẽ gây ảnh hưởng nặng đến hệ thần kinh thị giác, mất trí nhớ, vàng da, chóng mặt, tê cứng tay chân.

7. Thực vật chứa dinh dưỡng Vitamin D

Những thực vật có chứa Vitamin D gồm có đậu nành, nấm, ngũ cốc, đậu phụ, bơ. Thiếu Vitamin D sẽ gây ra bệnh hen suyễn, bệnh tim mạch, dễ mắc bệnh viêm, trầm cảm, tiểu đường loại 2, ung thư.

8. Nguồn gốc thực vật giàu Tinh bột

Hầu hết hàm lượng Tinh bột đều có trong thực vật như cơm, bánh mì, khoai tây, ngũ cốc nguyên cám, rau củ quả,… đều chứa hàm lượng Carbohydrate.

9. Nhóm thực vật chứa I-ốt

I-ốt có nhiều trong các nhóm thực vật như xà lách xoong, tảo, rong biển, khoai tây, rau bina, rau chân vịt, ngô,… Thiếu i-ốt sẽ gây chậm phát triển trí não, bướu cổ, giảm năng suất công việc.

Ăn chay theo phương pháp thực dưỡng Ohsawa

ăn chay theo phương pháp thực dưỡng Ohsawa

Phương pháp thực dưỡng Ohsawa là một chế độ ăn chay có nguồn gốc xuất xứ từ Nhật Bản. Đây là một chế độ ăn giàu dưỡng chất và đặc biệt hơn có tác dụng phòng ngừa nhiều bệnh nan y, mãn tính.

Vì sao phương pháp Ohsawa phòng ngừa được bệnh nan y? Vì trong chế độ ăn có chứa gạo lứt và muối mè. Y học đã nghiên cứu và chứng minh gạo lứt chứa các thành phần dinh dưỡng: tinh bột (Carbohydrate), chất béo, chất đạm (Protein), Vitamin Thiamine (B1), Riboflavin (B2), Niacin (B3), B5, B6, B9 và các chất khoáng Canxi, Magie, Sắt, Mangan, Kali, Phốt pho, Kẽm, Natri. Muối mè cũng chứa các thành phần Carbohydrate, chất béo, chất đạm, Vitamin C và các chất khoáng.

Duy trì ăn chay gạo lứt muối mè cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể trong thời gian dài giúp ngăn ngừa bệnh ung thư, ung bướu,…

Giới thiệu ăn chay theo tôn giáo

Mỗi tôn giáo có một chế độ ăn chay khác nhau, tùy vào vùng miền và phong tục. Trên thế giới có 3 tôn giáo lớn áp dụng chế độ ăn chay là Phật Giáo, Ấn Độ Giáo và Kitô Giáo.

Ăn chay theo Phật Giáo

Phật Giáo sẽ có 2 chế độ ăn khác nhau, về tông phái Phật giáo Đại Thừa gồm có Phật giáo Tây Tạng và Phật giáo Nhật Bản có chế độ ăn thịt. Còn Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Trung Quốc và Phật giáo Hàn Quốc áp dụng chế độ ăn chay.

Ăn chay theo Kitô Giáo

Kitô giáo ở Phương Tây sẽ ăn chay 40 ngày trước ngày Lễ Phục Sinh, tức là từ ngày Thứ tư Lễ Tro cho đến Thứ bảy Tuần Thánh. Ở thời cận đại, ăn chay vào ngày thứ 6 của tuần. Tín đồ từ 14 đến 60 tuổi phải tuân thủ ăn chay và kiêng thịt. Nhưng hiện nay luật này chỉ áp dụng vào ngày thứ 4 Lễ Tro và thứ 6 Tuần Thánh.

Ăn chay theo Ấn Độ Giáo

Ở thời kỳ sơ khai, Ấn Độ giáo ăn thịt, do trong thời kỳ thuộc địa chỉ có tầng lớp thượng lưu mới có thể duy trì chế độ ăn này. Còn người nghèo chỉ ăn được những gì mà họ có.

Sau này Ấn Độ giáo chỉ áp dụng chế độ ăn chay thuần. Vì mục đích không hành hạ súc vật, và vì mục đích dâng cúng cho thần linh những món ăn tinh khiết. Hơn nữa, họ tin là khi ăn mặn sẽ ảnh hưởng đến tâm thức và khai sáng tâm linh.

Ăn chay ở đâu ngon?

Fuha Farm xin giới thiệu đến các bạn một vài địa điểm ăn chay:

  • Nhà hàng chay Việt An Vegetarian (11 Trần Nhật Duật, Quận 1, TP.HCM).
  • Nhà hàng chay Vajra (711 Lê Hồng Phong, Phường 12, Quận 10, TP.HCM).
  • Tịnh Thực Quán – Buffet Chay (10 Nguyên Hồng (Ngã Tư Huỳnh Thúc Kháng – Nguyên Hồng), Quận Đống Đa, Hà Nội).